|
Co ma KAYAKing wspólnego z kraulem? Czyli o naturalnych ró¿nicach w stylu p³ywania kraulem Krzysztof Paw³owicz Od d³u¿szego ju¿ czasu istnieje w¶ród osób zwi±zanych z p³ywaniem potrzeba zrozumienia, co tak naprawdê odró¿nia dobrych p³ywaków od tych najlepszych, odpowiedzialnych za wyniki nie do pomy¶lenia, choæby 10 lat temu. Obserwuj±cy fina³y du¿ej imprezy p³ywackiej zauwa¿y, i¿ zawodnicy s± podobnie zbudowani i jednakowo mocno zmotywowani. Najprawdopodobniej wykonali te¿ porównywalny wysi³ek treningowy. Tym niemniej nieliczni z nich, niekoniecznie trenuj±cy najciê¿ej, ³ami± bariery, bij± rekordy i zdobywaj± z³ote medale. Talent i praca, zwyk³o siê mówiæ, stanowi± klucz do wybitnych osi±gniêæ sportowych. W p³ywaniu, a pewnie i w wielu innych dyscyplinach sportowych, nie do pominiêcia jest rola ludzi i instytucji zajmuj±cych siê naukowo sportem. Do talentu i pracy coraz czê¶ciej dodaje siê technikê. Talent i praca to wk³ad zawodnika, za¶ technika staje siê domen± trenerów i instytutów naukowych. Jest du¿o racji w stwierdzeniu, ¿e to, co kraulista robi pod wod± jest wa¿ne, a nie to, jak ³adnie wygl±da znad wody. Dlatego te¿ fachowcy analizuj± kilometry nagrañ podwodych staraj±c siê uchwyciæ istotê idealnego stylu p³ywania kraulem i przekuæ to na odpowiedni± metodê treningow±. Jednym z wyników takich obserwacji jest klasyfikacja stylu ze wzglêdu na rytm. Ten sposób klasyfikacji nie zale¿y od "czucia wody", predyspozycji motorycznych, wydolno¶ciowych, szybko¶ci, czy d³ugo¶ci stopy. Wyró¿nia siê trzy typy: - ruchy ramion przeciwstawne -"kayaking"
- ramiona spotykaj± siê z przodu -"FQS"
- praca ramion asymetryczna, niejako ³±cz±ca powy±sze"loping".
Wikszo¶æ teoretyków p³ywania, jako te¿ trenerów, jest mocno przywi±zana do najwy¿ej jednego, góra dwóch, z powy¿szych, wiêc jest to równie¿ klasyfikacja trzech ró¿nych zwalczaj±cych siê niestety wzajemnie szkó³ p³ywackich. Zacznê od krótkiego opisu. "Kayaking principle" - metoda, czy wrêcz doktryna g³osz±ca, i¿ ramiona kraulisty powinny równomiernie kr±¿yæ wokó³ wyimaginowanej osi stale znajduj±c siê w po³o¿eniu wzajemnie przeciwleg³ym. Najprawdopodobniej po raz pierwszy odniesiono ten termin do stylu A. Popova i jego twórc± jest R.Hajland. Jako model takiego stylu wyobra¿amy sobie p³ywaka trzymaj±cego sztywny prêt w d³oniach i poruszaj±cego nim na¶laduj±c wios³owanie kajakiem. "FQS" to skrót od "Front Quadrant Swimming" i oznacza to tak± pracê ramion, ¿e w ka¿dym cyklu przez moment oba ramiona znajduj± siê przed g³ow± (w literaturze anglojêzycznej mo¿na te¿ znale¼æ termin "catch-up style" równie¿ odnosz±cy siê do tego stylu p³ywania). Pewnym kompromisem ze zwolennikami "Kayaking principle" jest uznanie, i¿ nie ramiona lecz przedramiona maj± siê z przodu spotykaæ. Choæ wydaje siê to dziwne, i w tej metodzie za wzór pierwotnie brano A. Popova. Dziwne, bo na zdrowy rozs±dek nie mo¿na jednocze¶nie stosowaæ "Kayaing Principle" i "FQS". Dobre wyobra¿enie o "FQS" daje kraulista p³yn±cy nieco tzw. "dok³adank±" ("catch-up"), choæ w koordynacji. "Loping" to mniej metoda treningowa a wiêcej wynik obserwacji czo³owych kraulistów. (Chocia¿ ju¿ w niektórych szko³ach p³ywania wystêpuje "loping" jako jedyna s³uszna metoda.) Otó¿ wielu znakomitych zawodników p³ywa asymetrycznie. W trakcie efektywnej, podwodnej, fazy ruchu ramion jedno z nich np. prawe utrzymuje po³o¿enie przeciwstawne do lewego za¶ lewe ramiê "dogania" prawe tak, jak w "FQS". Tak naprawdê ka¿dy kraulista, równie¿ Popov, p³ywa mniej lub bardziej asymetrycznie. U niektórych jest to szczególnie widoczne. Czêsto efekt "lopingu" jest zwi±zany z prawo- leworêczno¶ci± i prób± kompensacji s³abszej ze stron.
Po czym rozpoznaæ kto do jakiej grupy siê zalicza? Na ogó³ widaæ to go³ym okiem, do dok³adniejszego rozpoznania wystarczy stoper. Przydadz± siê dwa pomiary. Pierwszy otrzymujemy poprzez naciskanie przysisku miêdzyczasu stopera przy ka¿dym w³o¿eniu rêki p³ywaka do wody. Je¿eli otrzymamy równe interwa³y to jest to 1. lub 2. "FQS" lub "kayaking". Je¶li co drugi interwa³ jest zauwa¿alnie d³u¿szy to mamy do czynienia z 3. - "loping". Pozostaje rozró¿nienie pomiêdzy 1. a 2.. W tym celu wystarczy porównaæ d³ugo¶æ fazy nadwodnej ruchu ramienia z d³ugo¶ci± fazy podwodnej. W przypadku "Kayaking" faza nadwodna stanowi oko³o 1/2 fazy podwodnej, za¶ przy "FQS" faza nadwodna trwa oko³o 1/3 czasu trwania fazy podwodnej. Inn± metod± rozpoznania stylu jest zwrócenie uwagi na ugiêcie ³okcia po w³o¿eniu rêki do wody. Cech± czêsto wystêpuj±c± przy stylu 1. jest nie ca³kowite jego rozprostowanie przed w³a¶ciw± faz± poci±gniêcia. W przypadku "FQS" obserwujemy na ogó³ pe³ne wyprostowanie ³okcia, za¶ w przypadku "lopingu" jeden ³okieæ siê prostuje a drugi nie. Oczywi¶cie, aby otrzymaæ pe³ny obraz, nale¿y zmierzyæ d³ugo¶æ fazy podwodnej dla ka¿dego ramienia z osobna. Powy¿szy opis jest bardzo uproszczony. Wystarczy wykonaæ kilka pomiarów i obserwacji, by dostrzec wzajemne przenikanie siê wszystkich trzech modeli. Np. o Thorpie ¶mia³o mo¿na powiedzieæ, ¿e stosuje "FQS" i ¿e praca jednego z ramion jest d³u¿sza od pracy drugiego. Akurat Thorpe'a nie nale¿y pos±dzaæ o kompensacjê s³abszej ze stron, bo owa asymetria jest zwi±zana ze stron± na któr± oddycha, a oddycha zwykle tak, by kontrolowaæ najgro¼niejszego przeciwnika, czyli raz na jedn± raz na drug± stronê. Najczêstszym za¶ stylem p³ywania kraulem nie jest ani "FQS" ani "Kayaking" tylko co¶ po¶redniego. Mo¿na natomiast dostrzec kilka prawid³owo¶ci. Sprinterzy na ogó³ p³ywaj± metod± "kayaking" za¶ d³ugodystansowcy metod± "FQS". "Loping" jest zauwa¿alny zarówno u jednych jak i u drugich. Oto kilka przyk³adów zawodników p³ywaj±cych jedn± z trzech opisanych wy¿ej metod. Sprinterzy, tacy jak I. de Bruin, D. Torres, A.Popov, A. Ervin na ogó³ p³ywaj± sposobem zbli¿onym do "kayaking". Praca ramion jest u nich równomierna, za¶ faza podwodna trwa oko³o 2/3 ca³ego cyklu. D³ugodystansowcy: Thorpe, Hackett, Rossolino preferuj± "FQS", najczê¶ciej po³±czone jest to z do¶æ wyra¼n± asymetri±. Faza podwodna trwa u nich oko³o 3/4 cyklu. Nie jest to jednak regu³±. Znakomita p³ywaczka d³ugodystansowa H. Stockbauer wcale nie p³ywa w stylu "FQS". Je¶li chodzi o "loping", obecnie wielu najlepszych, jak P. van den Hoogenband, M. Phelps, I. Thorpe, G. Hacket, a w przesz³o¶ci np. K. Perkins stosuje ten styl. Asymetria mo¿e byæ bardzo wyra¼na; zdarza siê, np. u PVH, ¿e faza podwodna jednego z ramion trwa niemal¿e o 50% d³u¿ej ni¿ drugiego.Zalety i wady. Tu ma³y wstêp. Nie uwa¿am, ¿e którakolwiek z metod jest istotnie lepsza od innej opis wad i zalet stanowi wiêc nie tyle ewaluacjê owych lecz próbê ustalenia co jest w tych stylach trudne a co daje wymierne korzy¶ci. Podstawow± zalet± p³ywania metod± 1. ("kayaking") jest p³ynno¶æ. Dziêki niej koordynacja pracy nóg i ramion jest stosunkowo ³atwa przy du¿ej dynamice i nawet przy nieco mniejszych predyspozycjach motorycznych do sprintu. Ponadto dziêki zaanga¿owaniu wielu grup miê¶ni mo¿na osi±gn±æ du¿± rotacjê ramion i korpusu, co daje dodatkowy napêd istotny szczególnie na finiszu.
Pewn± trudno¶æ stanowi tutaj utrzymanie pozycji cia³a. Nale¿y wspomagaæ balans siln± prac± nóg lub poprawiaæ w inny sposób, np. odpowiednimi æwiczeniami pozycjê cia³a. Oddychanie przeszkadza; rytm jest nieco zaburzony i trudno utrzymaæ pe³n± symetriê konieczn± przy optymalnym wykorzystaniu tej metody. Mo¿na te¿ postawiæ na d³ugie p³yniêcie na bezdechu.
"FQS". Niew±tpliw± zalet± p³ywania t±metod± jest ³atwo¶æ utrzymania pozycji cia³a. Zu¿ywa siê mniej energii wskutek obni¿enia oporu czo³owego. Bardziej hydrodynamiczna sylwetka jest efektem prawie sta³ego trzymania jednej z r±k mocno wyprostowanej przed sob±, co upodabnia kszta³t p³ywaka do wrzecionowatego kszta³tu wielu zwierz±t, naturalnie predysponowanych do szybkiego p³ywania. Dodatkowe korzy¶ci to d³ugi krok, duza kontrola nad chwytem wody. Szczególnie pomocne staja siê przy tej metodzie æwiczenia na chwyt wody opisane w nr 2. "P³ywania". Nie³atwo w tej metodzie o szybko¶æ. Thorpe, p³ywaj±c "FQS" bardzo intensywnie i efektywnie pracuje nogami. Nie jest to jednak ³atwe. Przy "FQS" rotacja w biodrach to szybkie przej¶cia z jednej na drug± stronê i ciê¿ko dopasowaæ do tego p³ynn± pracê nóg. Czêsto wiêc zawodnicy stosuj±cy "FQS' pomijaj± kilka uderzeñ nogami w cyklu a niektórzy w ogóle je eliminuj±.
"Loping" ³±czy wiele zalet 1. i 2.. Jedno ramiê ma funkcjê napêdzaj±c± (jak w "kayaking") a drugie stabilizuj±c± (jak w "FQS") za¶ rytmiczno¶æ pracy ramion powoduje ³atwo¶æ utrzymania tempa. Trudno to wyja¶niæ ale mo¿na siê o tym przekonaæ obserwuj±c np. P. Rattcliff biegn±c± maraton. Dodatkow± korzy¶ci± p³yn±c± z "lopingu" jest kompensacja s³abszej strony. Ma to szczególne znaczenie pod koniec wy¶cigu, kiedy ramiê s³absze miewa tendencjê do lekkiego opadania i powodowania dodatkowego oporu. "Loping" jest idelanie skoordynowany z oddychaniem na jedn± stronê i z podnoszeniem g³owy przy wy¶cigach na wodach otwartych.
Nietrudno jest te¿ utrzymaæ poprawn± pozycjê cia³a choæ czêsto kosztem nieznaczych ruchów w pionie. Asymetria w stylu, je¶li nie jest efektem utrwalanego b³êdu jest objawem przystosowania siê uk³adu motorycznego. Najczê¶ciej jest to wynik oddychania na jedn± stronê lub dominacji jednej ze stron cia³a. Poprawnie wykonywane p³ywanie t± metod± wrasta w styl zawodnika i mimo asymetrii wygl±da harmonijnie. Asymetrii nie nale¿y jednak celowo pog³êbiaæ.
Na zakoñczenie zastanówmy siê, czy znajomo¶æ trzech stylów p³ywania kraulem ma jakie¶ znaczenie praktyczne. Sama ¶wiadomo¶æ ich istnienia mo¿e niekiedy daæ wskazówkê, co w stylu zmieniæ, nad czym popracowaæ lub po prostu jak urozmaiciæ trening. Tak wiêc "Kayaking" polecamy, choæby jako æwiczenie tym, którym brakuje prêdko¶ci; na przyk³ad jako trening uzupe³niaj±cy dla d³ugodystansowców. "FQS" natomiast polecamy tym, którzy trac± si³y i stabiln± pozycjê cia³a pod koniec wy¶cigu, na przyk³ad jako trening uzupe³niej±cy dla sprinterów.
Dodano: 2006-12-15
| |
