Co na forum?
wyślij proszę info na mojego maila skorykow@masters.waw.pl i napisz coś o swoim pływaniu. Spróbuję p ...
... przejdź do forum...

O bolesnym barku i technice stylu dowolnego

Krzysztof PawłowiczTekst powstał w wyniku obszernej korespondencji autora z prof. Toshimasa Yanai, któremu serdecznie dziękuję za poświęcony czas i cenne uwagi.

Ruch w nietypowym dla człowieka środowisku, w wodzie, wydaje się szczególnie eksponować konieczność współpracy wielu grup mięśniowych dla osiągnięcia efektywności pływania. Rzadko, jeśli w ogóle kiedykolwiek, mięsień lub staw pracuje wyizolowany od innych mięśni i stawów. Tym bardziej w wodzie, gdzie nie mamy zaczepienia, czy podparcia, staje się to widoczne i oczywiste. Dzięki harmonijnej pracy wielu mięśni, pływanie jest doskonałą formą rekreacji, a nierzadko rehabilitacji. Jeśli zaś chodzi o sport wyczynowy, to trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem, że efektywna praca mięśni tułowia to klucz do szybkiego pływania.

Mięśnie ulokowane wzdłuż kręgosłupa i w obrębie klatki piersiowej wraz z mięśniami brzucha spełniają zasadniczą rolę przy pociągnięciach ramion. Ich elastyczność jest czynnikiem bezpośrednio wpływającym na długość tzw. kroku pływackiego, czyli odległość, jaką pływak pokonuje w trakcie jednego cyklu lub pociągnięcia.

Staw barkowy nie jest przystosowany do silnych obciążeń zaś jego zalety to ruchomość i szybkość, istotnie np. przy rzucaniu, a nie siła. Duże, silnie ukrwione mięśnie tj.mięsień najszerszy grzbietu, mięsień obły większy i mięsień piersiowy większy uczestniczą w przywodzeniukości ramiennej. Ponadto zauważmy, że ruch ramienia jest zintegrowany z ruchem łopatki. Biomechanicy używają terminu „rytm łopatkowo-ramienny" dla oddania wzajemnej zależności ruchu ramienia i ruchu łopatki. Mięśnie związane z łopatką i tułowiem są również odpowiedzialne, za ruch obrotowy kości ramiennej np. mięsień obły większy. Z kolei zadaniem mniejszych, gorzej ukrwionych mięśni ramienia, przedramienia czy dłoni jest zagarnianie wody, czyli przenoszenie siły tułowia na napęd.

Staw barkowy jest miejscem, w którym siła tułowia jest przenoszona na ruch ramienia. Wykorzystanie tej siły jest tym efektywniejsze im lepiej przedramię zagarnia wodę. W numerze (...) „Pływania" opisane są ćwiczenia poprawiające „czucie wody", czyli właśnie skuteczność zagarniania. Niestety obciążenie aplikowane stawowi barkowemu w wyniku kombinacji "czucia wody" w dłoni i przedramieniu i siły, z jaką na wodę działamy mięśniami tułowia nie jest pozbawione ryzyka.

Samo mechaniczne obciążanie stawu barkowego, nawet częste i długotrwałe, wcale nie musi prowadzić do dolegliwości. Podstawowy mechanizm powstawania kontuzji polega na długotrwałym, powtarzającym się uciskaniu mięśni w momencie, gdy kość ramienna znajduje się w skrajnym położeniu. Do ucisku dochodzi wtedy, gdy główka kości ramiennej wysuwa się nieco w stawie barkowym będąc jednocześnie w stanie głębokiegoobrotu wewnętrznego. Wówczas mięśnie, najczęściejnadgrzebieniowy, a czasem ścięgnodługiej głowy bicepsa, mogą zostać ściśnięte pomiędzygłówką kości ramiennejawyrostkiem barkowym łopatki.

Przy pływaniu kraulem staw barkowy jest w niebezpieczeństwie szczególnie w fazie początkowej pociągnięcia związanej z włożeniem przedramienia do wody i następującym potem zagarnięciem. Wtedy często dochodzi do zwiększenia przestrzeni pomiędzy główką kości ramiennej a panewką stawową, którą stanowiwydrążenie stawowe łopatki. Połączone jest to z obrotem kości ramiennej do wewnątrz, co pozwala na opuszczenie ramienia do wody w momencie, gdy ciało pływaka leży na drugim boku. Pływacy starają się, bowiem sięgać daleko wprzód łącząc ten ruch z rotacją całego ciała lub obręczy barkowej wokół osi podłużnej ciała. Ma to bowiem korzystny wpływ na długość kroku pływackiego i skuteczność pociągnięć. Przypuśćmy, że w tej pozycji, przy ramieniu mocno wyciągniętym wprzód, pływak opuści całe ramię w dół. Korzyść z tego ruchu będzie żadna - nie dojdzie do zagarnięcia wody. Co gorsza górna część ciała uniesie się, co zwiększy opór czołowy. Nazywa się to często „błędem niskiego łokcia". Z kolei, jeśli pływak opuści przedramię utrzymując „wysoki łokieć", dojdzie nieuchronnie do pogłębienia rotacji wewnętrznej kości ramiennej. W tym położeniu staw barkowy narażony jest na kontuzję. Rezultatem powtarzanego silnego, szacowanego na około 25N/cm2, ucisku na mięsień nadgrzebieniowy może być jego uszkodzenie, zapalenie, a w efekcie do ból i ograniczenia ruchomości stawu.

Ryzyko występuje również w fazie końcowej pociągnięcia kraulowego. Okazuje się, że wykańczanie pociągnięcia związane jest raczej zobrotem wewnętrznymkości ramiennej a nie z jejprzywodzeniem. Od jakiegoś czasu specjaliści uważają zatem, że końcowa faza pociągnięcia nie ma zbyt dużego wpływu na szybkość płynięcia. Rotacja wewnętrzna kości ramiennej może natomiast spowodować ucisk w obrębie stawu i dotyczy to dowolnej fazy pociągnięcia. ... Na kontuzję barku narażeni są pływacy z wrodzonym lub nabytym luzem w stawie barkowym. Szczególnie, gdy połączone jest to z małą elastycznością mięśni stabilizujących staw. Ponadto ci, u których obserwuje się kształt kości i ich wzajemne położenie ograniczające przestrzeń, w której znajduje się mięsień nadgrzebieniowy i ścięgno długiej głowy bicepsa np. dużywyrostek barkowy łopatkilub pogrubionewięzadło kruczo-ramienne. Na dolegliwości rzadziej skarżą się sprinterzy a częściej długodystansowcy. Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi kontuzji barku zdaje się być duże obciążenie treningowe lub jego nagłe zwiększenie. Szczególnie dotyczy to pływania samymi ramionami w łopatkach. Poprawnie wykonywane ćwiczenia „na lądzie" mogą zapobiec kontuzji. Celem tych ćwiczeń powinno być zwiększanieruchomości łopatkii wzmacnianie mięśni odpowiedzialnych za jej ruch i, co za tym idzie,za stabilność stawu barkowego. Należy unikać ćwiczeń, w trakcie których zwiększa się ruchomość stawu. Dzieje się tak przy niepoprawnie wykonywanych ćwiczeniach rozciągających.

Bardzo istotne znaczenie w prewencji zespołu bolesnego barku matechnikapływania. Nawet niewielkie zmiany w stylu mogą mieć ogromne znaczenie, ponieważ w trakcie treningu czy wyścigu ruchy ramion powtarzane są tysiące razy. Subtelne różnice w pociągnięciach ramion mogą wiele zmienić. Zajmijmy się krytyczną fazą początkową pociągnięcia. Ryzyko urazu jest mniejsze, gdy pływak nie prostuje do końca łokcia po włożeniu przedramienia do wody. Wśród pływaków światowej klasy są tacy, na przykład P. v. d. Hoogenband, którzy nigdy nie prostują łokcia i u których obserwuje się mniejszą rotacją bioder wokół osi podłużnej ciała. Głębszej analizy wymaga technika pływania związana z długim wyleżeniem i silną rotacją bioder. Technika taka jest stosowana przez wielu wybitnych pływaków, szczególnie długodystansowców. Tu przykładem jest I. Thorpe. Długie wyleżenie naturalnie wiąże się z pełnym prostowaniem łokcia po włożeniu przedramienia do wody. Jak wspominałem wcześniej w tej pozycji dochodzi dorotacji wewnętrznejkości ramiennej pogłębianej jeszcze utrzymywaniem„wysokiego łokcia"w początkowej fazie zagarniania. Po pierwsze w takiej sytuacji należy ograniczyć rotację wewnętrzną, na przykład poprzez przenoszenie ramion nad wodą w stanierotacji zewnętrznejkości ramiennej, czyli z dłonią zwróconą do wewnątrz. Zabieg ten jest zintegrowany z rytmem i rotacją ramion i bioder wzdłużosi podłużnej ciała- należy opóźnić nieco moment rotacji barków w stosunku do momentu włożenia dłoni do wody. Ponadto, po wyprostowaniu łokcia w wodzie należy najpierw możliwie swobodnie doprowadzić przedramię do pozycji w dół - przy utrzymaniu wysokiego łokcia - i dopiero wtedy rozpocząć nacisk na wodę - właściwe pociągnięcie. Przy zgiętym łokciu bowiem, zasięg rotacji wewnętrznej kości ramiennej się zwiększa i wobec tego unikamy obciążeń skrajnych. Dodatkowa korzyść wynika z odizolowania ruchu wysuwającego kość ramienną za stawu od jej wewnętrznego obracania. Zabiegowi temu towarzyszyobszerny ruch łopatki. Celem zagarnięcia wody jest przygotowanie namiastki punktu zaczepienia, tj. zaangażowanie możliwie dużej ilości wody do następującego potem pociągnięcia. Swobodne opuszczenie przedramienia w wodzie może być zatem czynnikiem korzystnie wpływającym na skuteczność pociągnięcia, a więc również na szybkość.

Przejdźmy do fazy końcowej pociągnięcia i przeniesienia ramienia nad wodą. Jak wspominałem, obecnie uważa się wykańczanie pociągnięcia kraulowego za mało istotne dla napędu. Nie ma więc potrzeby dynamicznie kończyć pociągnięcie wyrzuceniem dłoni przy udzie. Szczególnie, że najczęściej odbywa się to kosztem dużej rotacji wewnętrznej kości ramiennej. Coraz powszechniej obserwujemy więc u pływaków swobodne wyciąganie dłoni z wody zainicjowaneuniesieniem łokcia do góry. Naturalną kontynuacją tego ruchu jest przeniesienie ramienia z dłonią blisko powierzchni wody i przedramieniem swobodnie opuszczonym w dół. Jednocześnie unikamy w ten sposób obciążeń w stawie barkowym. Konkurencyjnym podejściem do przenoszenia ramion nad wodą jest użycie rotacji ciała wzdłuż osi podłużnej do swobodnego przerzucenia wyprostowanego ramienia do przodu. Technika ta stosowana jest powszechnie w stylu grzbietowym - przeniesienie ramienia jest fundamentalnie zintegrowane z rotacją ramion wzdłuż osi podłużnej ciała. W ten sposób ramię, choć przemieszcza się nad wodą pozostaje cały czasw płaszczyźnie łopatki i plecówgwarantując swobodne i pozbawione rotacji wewnętrznej przeniesienie nad wodą.

Efektywność stylu pływania z punktu widzenia obciążenia stawu barkowego to kombinacja możliwie skutecznego wykorzystania sprawności i siły z unikaniem zagrożeń wynikających z zastosowania owej siły. Zrozumienie tych zagrożeń pozwala na takie kierowanie rozwojem zawodnika, by w końcu był on w stanie w pełni wykorzystać swoje predyspozycje motoryczne unikając jednak kontuzji prowadzących do wczesnego przerwania kariery sportowej. Uważne śledzenie zmian w technice pływania i ewentualna modyfikacja stylu zdaje się być konieczna dla utrzymania pływaka długo w doskonałej sportowej formie. Zagadnienia związane z poprawną techniką pływania stają się również coraz istotniejsze wpływaniu rekreacyjnym. Wraz z obserwowanym rozwojem pływania w kierunku sportu masowego, powstawaniem sekcji „Masters", drużyn ratowniczych itp. obserwuje się coraz wyższy poziom pływania amatorskiego. Wiąże się to z potrzebą większej świadomości na temat techniki pływania i jej wpływu na ogólną kondycję pływaka.

Dodano: 2008-05-20

Polski Związek Pływacki - Komisja Masters
Kalendarz imprez
Tabele Rekodów Polski
Wyniki zawodów

Przepisy pływania Masters FINA, regulaminy itp.
Eurpejski kalendarz imprez dla Mastersów

Sponsor Pływania Masters

Praca z Jobrapido